VIỆT
NAM SỬ LƯỢC TRONG THƠ
VNSL:
PHẦN BA - THỜI KỲ TỰ CHỦ
3/ VIỆC
ĐÁNH CHIÊM THÀNH:
Tháng
Năm, năm bính thìn
Nghìn ba
trăm bảy sáu(1)
Giặc
Chiêm thành lại tới
Quấy phá
ở Hóa châu.
Vua Duệ
Tông đã quyết
Thân
chinh đi đánh giặc.
Đình thần
can không được
Sai quân
vận chuyển lương
Dân Nghệ
an, Thanh hóa
Tải đi 5
vạn thạch(2)
Đem vào
tận Hóa châu;
Vua cùng
Thái Thượng hoàng
Duyệt
binh ở Bạch hạc.
Cũng vừa
hay, năm ấy
Bồng
Nga, vua nước Chiêm
Đem sang
cống vua Trần
Cả mười
lăm mâm vàng.
Quân trấn
thủ Hóa châu
Tên là Đỗ
Tử Bình
To gan lấy
đi hết
Rồi dâng
sớ về triều
Hắn nói
dối nhà vua:
“Chế Bồng
Nga ngạo mạn
Dám coi
thường nước ta
Vô lễ với
bệ hạ
Xin bệ hạ
đánh phạt!”
Tin tới
tai vua Trần
Trần Duệ
Tông nổi giận
Lập tức
sai Quí Ly
Đốc thúc
vận lương thực
Đến cửa
bể Di luân(3)...
Còn vua
tự thống lĩnh
Lấy mười
hai vạn quân
Chia hai
đường thủy, bộ
Hai đạo
binh cùng tiến;
Đến cửa
bể Nhật lệ(4)
Duệ Tông
ban lệnh xuống
Đóng
quân tại nơi đây
Luyện
binh trong một tháng.
Tháng
Giêng, năm đinh tị
Nghìn ba
trăm bảy bảy(5)
Đoàn
quân của Duệ Tông
Tiến vào
cửa Thị nại(6)
Đánh lấy
đồn Thạch kiều
Chiếm
luôn động Kỳ mang.
Đang
trên đà thắng lợi
Nhà vua
Trần Duệ Tông
Lệnh cho
quân thẳng tiến
Tới đánh
thành Đồ bàn(7)...
Bên phía
Chế Bồng Nga
Đã lập đồn
canh giữ
Ở ngoại
thành xa xa
Chế Bồng
Nga âm thầm
Lén sai
người tâm Phúc
Sang bên
kia, kẻ địch
Giả đầu
hàng Duệ Tông
Nói thế
này... thế này:
“Chế Bồng
Nga sợ hãi
Đã trốn
khỏi Đồ bàn
Bỏ mặc
thành trống không
Xin vua
dẫn binh vào!”
Nhà vua
Trần Duệ Tông
Vừa thắng
xong mấy trận
Liền tin
ngay điều ấy
Thúc
quân tiến vào thành.
Đỗ Lễ(8)
vội can ngăn
Khuyên
nhà vua thận trọng
Nhưng
vua chẳng chịu nghe
Lại giục
quân mau tiến
Khi gần
đến Đồ bàn
Quân
Chiêm thành đổ ra
Vây đánh
quân nhà Trần...
Vua, tôi
Trần Duệ Tông
Ai nấy đều
bất ngờ
Bị đánh
thua tan tác
Trần Duệ
Tông tử trận
tướng
sĩ, quân lính chết
Đến bảy,
tám phần mười(9).
Tử Bình
lĩnh hậu quân
Không
đem binh lên cứu;
Quí Ly
cũng bỏ chạy
Vẫn toàn
mạng quay về...
Hai người
này về kinh:
Quý Ly vẫn
tại vị
Tịnh chẳng
sứt mẻ gì;
Đỗ Tử
Bình bị phạt
Bị đày
đi làm lính.
Nghệ
Tông Thái Thượng hoàng
Xem ra
phạt quá nhẹ!
Chú
thích:
(1)Nghìn
ba trăm bảy sáu: năm 1376
(2) Thạch:
đơn vị thời bấy giờ thường dùng để đo lường lương thực. 1 thạch bằng 10 đấu...
một thạch gạo vào khoảng 70-80 kg; một thạch thóc sẽ nhẹ hơn, khoảng 50-60 kg
(3) Di
luân: thuộc huyện Bình chính, Quảng bình
(4) Nhật
lệ: ở làng Đồng hới, huyện Phong lộc, Quảng
bình
(5)
Nghìn ba trăm bảy bảy: năm 1377
(6) Cửa
Thị nại: tức là cửa Qui nhơn
(7) Đồ
bàn: là Kinh đô Chiêm thành. Thành Đồ bàn bây giờ vẫn còn di tích ở huyện Tuy
viễn, tỉnh Khánh hòa.
(8) Đỗ Lễ:
là Đại tướng đang hành quân cùng vua Trần Duệ Tông
(9) Bảy,
tám phần mười: khoảng 70%-80%
