VNSL: CHƯƠNG IX - NHÀ TRẦN: TRẦN NGHỆ TÔNG

                     

VIỆT NAM SỬ LƯỢC TRONG THƠ

VNSL: PHẦN BA - THỜI KỲ TỰ CHỦ

 

II- TRẦN NGHỆ TÔNG(1370-1372)

Dương Nhật Lễ chết rồi,

Ngày mười lăm, tháng chạp

Nghìn ba trăm bảy mươi(1)

Cung Định vương Trần Phủ

Được tôn lên làm vua

Hiệu là Trần Nghệ Tông.

Mẹ của Dương Nhật Lễ

Chạy sang nước Chiêm thành

Cầu cứu Chế Bồng Nga

Trả thù cho Nhật Lễ;

Chế Bồng Nga thừa dịp

Kíp sang đánh An nam.

Tháng ba, năm tân hợi

Nghìn ba trăm bảy mốt(2)

Quân Chiêm theo đường biển

Đi vào cửa Đại an(3)

Tiến đánh Thăng long thành;

Quân ta đánh không lại

Nghệ Tông phải lánh mình

Chạy sang miền Đông ngạn(4).

Binh lính Chiêm vào thành

Vơ vét đồ báu ngọc

Bắt đàn bà con gái

Đốt phá tan cung điện

Rồi rút quân về nước.

 

Trần Nghệ Tông nhu nhược

Chẳng quyết Được việc gì

Vua tin dùng Quí Ly(5)

Bởi họ hàng thân thích;

Ly có Hai người cô

Cùng lấy Trần Minh Tông:

Một: Quý phi Minh Từ

Sinh ra vua Nghệ Tông;

Hai: Quý phi Đôn Từ

Là mẹ của Trần Kính!

Chính nhờ quan hệ này

Vua phong chức cho Ly

Đứng đầu Khu mật sứ(6)

 Thứ đến, lại gia phong

Tước hiệu Trung tuyên hầu.

Nghệ Tông chẳng hay biết

Với quyền hành trong tay

Quý Ly đang tính toán

Y thao túng triều đình

Việc gì Ly cũng quyết.

 

Và rồi, năm nhâm tí

Nghìn ba trăm bảy hai(7)

Nhà vua Trần Nghệ Tông

Truyền ngôi cho em mình

Là Thái tử Trần Kính;

Ông về phủ Thiên trường

Theo truyền thống cha ông

Giữ chức Thái-thượng-hoàng.

Chú thích:

(1) Nghìn ba trăm bảy mươi: năm 1370

(2) Nghìn ba trăm bảy mốt: năm 1371

(3) Cửa Đại an: thuộc  Nam định ngày nay

(4) Đông ngạn: ở Cổ pháp, làng Đình bảng(Bắc ninh ngày nay)

(5) Quý Ly là dòng dõi người ở Chiết giang bên Tàu, tổ là Hồ hưng Dật; từ đời Ngũ Quí, Hồ hưng Dật sang ở nước ta, làng Bào đột, huyện Quỳnh lưu, Nghệ an. Sau ông tổ tứ đại là Hồ Liêm dời ra ở Thanh hóa, làm con nuôi nhà Lê Huấn, cho nên mới đổi họ là Lê. Quý Ly có Hai người cô ruột: cùng là phi tần của vua Trần Minh Tông. Một bà là Minh Từ Quý phi, sinh ra Trần Nghệ Tông; một bà là Đôn Từ Quý phi, sinh ra Trần Kính(tức  là mẹ của vua Trần Duệ Tông sau này).

(6) Khu mật sứ: chuyên lo việc cơ mật, quân sự triều đình.

(7) Nghìn ba trăm bảy hai: năm 1372