VNSL: CHƯƠNG IX - NHÀ TRẦN: TRẦN DUỆ TÔNG(TT)

                 

VIỆT NAM SỬ LƯỢC TRONG THƠ

VNSL: PHẦN BA - THỜI KỲ TỰ CHỦ

 

3/ VIỆC ĐÁNH CHIÊM THÀNH:

Tháng Năm, năm bính thìn

Nghìn ba trăm bảy sáu(1)

Giặc Chiêm thành lại tới

Quấy phá ở Hóa châu.

Vua Duệ Tông đã quyết

Thân chinh đi đánh giặc.

Đình thần can không được

Sai quân vận chuyển lương

Dân Nghệ an, Thanh hóa

Tải đi 5 vạn thạch(2)

Đem vào tận Hóa châu;

Vua cùng Thái Thượng hoàng

Duyệt binh ở Bạch hạc.

Cũng vừa hay, năm ấy

Bồng Nga, vua nước Chiêm

Đem sang cống vua Trần

Cả mười lăm mâm vàng.

Quân trấn thủ Hóa châu

Tên là Đỗ Tử Bình

To gan lấy đi hết

Rồi dâng sớ về triều

Hắn nói dối nhà vua:

“Chế Bồng Nga ngạo mạn

Dám coi thường nước ta

Vô lễ với bệ hạ

Xin bệ hạ đánh phạt!”

Tin tới tai vua Trần

Trần Duệ Tông nổi giận

Lập tức sai Quí Ly

Đốc thúc vận lương thực

Đến cửa bể Di luân(3)...

Còn vua tự thống lĩnh

Lấy mười hai vạn quân

Chia hai đường thủy, bộ

Hai đạo binh cùng tiến;

Đến cửa bể Nhật lệ(4)

Duệ Tông ban lệnh xuống

Đóng quân tại nơi đây

Luyện binh trong một tháng.

 

Tháng Giêng, năm đinh tị

Nghìn ba trăm bảy bảy(5)

Đoàn quân của Duệ Tông

Tiến vào cửa Thị nại(6)

Đánh lấy đồn Thạch kiều

Chiếm luôn động Kỳ mang.

Đang trên đà thắng lợi

Nhà vua Trần Duệ Tông

Lệnh cho quân thẳng tiến

Tới đánh thành Đồ bàn(7)...

Bên phía Chế Bồng Nga

Đã lập đồn canh giữ

Ở ngoại thành xa xa

Chế Bồng Nga âm thầm

Lén sai người tâm Phúc

Sang bên kia, kẻ địch

Giả đầu hàng Duệ Tông

Nói thế này... thế này:

“Chế Bồng Nga sợ hãi

Đã trốn khỏi Đồ bàn

Bỏ mặc thành trống không

Xin vua dẫn binh vào!”

Nhà vua Trần Duệ Tông

Vừa thắng xong mấy trận

Liền tin ngay điều ấy

Thúc quân tiến vào thành.

Đỗ Lễ(8) vội can ngăn

Khuyên nhà vua thận trọng

Nhưng vua chẳng chịu nghe

Lại giục quân mau tiến

Khi gần đến Đồ  bàn

Quân Chiêm thành đổ ra

Vây đánh quân nhà Trần...

Vua, tôi Trần Duệ Tông

Ai nấy đều bất ngờ

Bị đánh thua tan tác 

Trần Duệ Tông tử trận

tướng sĩ, quân lính chết

Đến bảy, tám phần mười(9).

Tử Bình lĩnh hậu quân

Không đem binh lên cứu;

Quí Ly cũng bỏ chạy

Vẫn toàn mạng quay về...

Hai người này về kinh:

Quý Ly vẫn tại vị

Tịnh chẳng sứt mẻ gì;

Đỗ Tử Bình bị phạt

Bị đày đi làm lính.

Nghệ Tông Thái Thượng hoàng

Xem ra phạt quá nhẹ!

Chú thích:

(1)Nghìn ba trăm bảy sáu: năm 1376

(2) Thạch: đơn vị thời bấy giờ thường dùng để đo lường lương thực. 1 thạch bằng 10 đấu... một thạch gạo vào khoảng 70-80 kg; một thạch thóc sẽ nhẹ hơn, khoảng 50-60 kg

(3) Di luân: thuộc huyện Bình chính, Quảng bình

(4) Nhật lệ: ở làng Đồng hới, huyện Phong lộc, Quảng  bình

(5) Nghìn ba trăm bảy bảy: năm 1377

(6) Cửa Thị nại: tức là cửa Qui nhơn

(7) Đồ bàn: là Kinh đô Chiêm thành. Thành Đồ bàn bây giờ vẫn còn di tích ở huyện Tuy viễn, tỉnh Khánh hòa.

(8) Đỗ Lễ: là Đại tướng đang hành quân cùng vua Trần Duệ Tông

(9) Bảy, tám phần mười: khoảng 70%-80%