VNSL: CHƯƠNG VIII - NHÀ TRẦN: TRẦN ANH TÔNG(TT)

 

VIỆT NAM SỬ LƯỢC TRONG THƠ

VNSL: PHẦN BA - THỜI KỲ TỰ CHỦ

 

3/ VIỆC ĐÁNH AI-LAO(1):

Sau khi đuổi quân Nguyên

Phương bắc được yên bình;

Nhưng về phía tây nam

Nước  ta lại có giặc

Ai-lao sang quấy nhiễu

Tại Thanh hóa, Nghệ an

Bọn chúng khá quên rồi

Trước đây, Trần Nhân Tông

Đã mấy lần ngự giá

Thân chinh đi phá giặc

Bọn giặc thua tan tác

Vua về lại đô thành

Giặc lại kéo nhau sang...

Vùng Nghệ an, Thanh hóa

Dân chúng chẳng được yên.

Bây giờ, giặc lại đến

Trần Anh Tông hạ lệnh

Sai ông Phạm Ngũ Lão

Đem binh đánh giặc Lào.

Trận nào ta cũng thắng

Xác giặc phơi trắng đồng... ... 

Bại trận qua mấy phen

Khiến bọn chúng kinh hoàng

Chẳng dám mon men nữa!

Chú thích:

(1) AI-LAO: nước Lào

 

4/ SỰ GIAO THIỆP VỚI CHIÊM THÀNH:

Năm đó, năm tân sửu 

Nghìn ba trăm lẻ một(1)

 Thượng hoàng sang nước Chiêm

Ngài ngao du sơn thủy...

Tiện thể gặp Chế Mân

Đang là vua nước ấy.

Bấy giờ, vua Nhân Tông

Đã hứa gả Huyền Trân

Một công chúa xinh đẹp

Cho vua nước Chiêm Thành;

Chế Mân vui mừng lắm

Sắm sửa ngay lễ vật!

Thượng hoàng về An Nam

Loan tin gả công chúa

Lễ vật đã đưa sang

Có người không đồng thuận

Nên việc cứ dùng dằng...

Vua Chiêm lòng đã quyết

Mong cưới nàng cho được

Dâng đất thêm hai thành:

Châu Ô và châu Rí,

Vua Anh Tông thuận gả.

Tháng sáu năm Bính Ngọ

Nghìn ba trăm lẻ sáu(2)

Huyền Trân sang Chiêm Thành.

Rồi qua tới năm sau

Nghìn ba trăm lẻ bảy(3)

Anh Tông nhận lễ vật:

Châu Ô và châu Rí;

Sau đó đã đổi tên

Thành châu Thuận, châu Hóa.

Đoàn Nhữ Hài vào đó

Đặt quan, lo trị dân.

Huyền Trân vừa gả tới

Mới chưa được tròn năm

Chế Mân đã qua đời.

Theo tục lệ người Chiêm:

“Vua chết, hậu phải chết(4)”.

Tin bay về An Nam

Vua Anh Tông vội vã

Sai ông Trần Khắc Chung

Ung dung vào thăm viếng

Lập kế rước nàng về.

 

Chế Chí lên kế vị

Làm vua nước Chiêm Thành

Người này hay phản trắc

Chẳng giữ lời ước thệ 

Giữa hai nước lân bang!...

Bước sang năm tân hợi

Nghìn ba trăm mười một(5)

Nhà vua Trần Anh Tông

Cùng với Trần Quốc Chân

Cùng Khánh Dư đại tướng

Ba người chia ba hướng

Dẫn binh theo ba đạo

Đi đánh nước Chiêm Thành

Bắt được vua Chế Chí.

Lệnh đưa về An Nam;

Người em của Chế Chí

Là Chế-đa-a Bà

Thay anh mà kế vị.

Chế Chí tới An Nam

Được vua Trần phong tước

Gọi là: Hiệu Thuận vương

Chỉ ít lâu sau đấy

Hiệu Thuận vương qua đời

Ngay tại huyện Gia Lâm;

Nhà vua Trần Anh Tông 

Sai người  đem hỏa táng...

Và cũng kể từ đây

Mối thù hằn vương mãi.

 

Nghìn ba trăm lẻ tám(6)

Trần Nhân Tông qua đời

Tại chùa Yên Tử sơn.

Kế đến, năm giáp Dần

Nghìn ba trăm mười bốn(7)

Nhà vua Trần Anh Tông

Nhường ngôi cho thái tử

Ngài về Thiên Trường phủ...

Rồi, Canh Thân năm ấy

Nghìn ba trăm hai mươi(8)

Trần Anh Tông tạ thế

Ở ngôi Thái thượng hoàng

Vỏn vẹn chỉ sáu năm;

Hăm  mốt năm trị vì

Năm mươi tư tuổi thọ.

Chú thích:

(1) Năm tân sửu(1301) Thái Thượng hoàng Trần Nhân Tông đi sang Chiêm thành xem phong cảnh, có ước gả Huyền Trân công chúa cho vua Chiêm là Chế Mân.

(2) Nghìn ba trăm lẻ sáu: 1306 

(3) Nghìn ba trăm lẻ bảy: 1307

(4) Hễ khi vua chết, thì các hậu phải hỏa thiêu chết theo.

(5) Nghìn ba trăm mười một: năm 1311, vua Trần Anh Tông cùng Huệ võ vương Trần Quốc Chân, và Nhân huệ vương Trần Khánh Dư phân binh làm ba đạo sang đánh Chiêm thành.

(6) Nghìn ba trăm lẻ tám: năm 1308 vua Trần Nhân Tông qua đời

(7) Nghìn ba trăm mười bốn: năm 1314 vua Trần Anh Tông nhường ngôi cho thái tử về Thiên Trường phủ làm Thái Thượng hoàng

(8) Nghìn ba trăm hai mươi: năm 1320 Trần Anh Tông tạ thế, trị vì 21 năm, làm Thái Thượng hoàng được 6 năm, thọ 54 tuổi.